Łowicz kojarzy się z pasiakami i miastem prymasów. Na Starym Rynku te dwa wątki można poznać podczas jednej wycieczki: w katedrze i Muzeum Diecezjalnym oraz w osobnym Muzeum w Łowiczu. Proponujemy dzień skupiony na mieście, ze sztuką barokową, ludowym strojem i wyborem między kryptami a widokiem z wieży. Do skansenu przy muzeum obecnie nie wejdziemy: trwa remont.
Stary Rynek: zacznij od rozróżnienia dwóch muzeów
Przy planowaniu wizyty zapisz dwa adresy. Muzeum w Łowiczu znajduje się przy Starym Rynku 5/7. Z kolei biuro Muzeum Diecezjalnego i sprzedaż biletów do jego części zespołu katedralnego mieszczą się w księgarni diecezjalnej przy Starym Rynku 20. To różne instytucje, z osobnymi zasadami wstępu.
Najpierw zdecyduj, czy chcesz zwiedzać katedralne podziemia, muzeum lub wieżę. Te wejścia odbywają się z przewodnikiem po wcześniejszym umówieniu. Do uzgodnionej godziny łatwiej dopasować muzeum regionalne i spacer po placu niż odwrotnie. Jeżeli przyjeżdżasz bez rezerwacji, naturalnym początkiem będzie ekspozycja przy numerze 5/7.
Katedra: skąd wzięło się miasto prymasów
Bazylika katedralna nosi wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja. Spoczywa w niej dwunastu arcybiskupów gnieźnieńskich i prymasów Polski. Właśnie dlatego oglądanie katedry jest czymś więcej niż przystankiem przy dużej świątyni: jej historia łączy się z rolą Łowicza jako rezydencjonalnego miasta arcybiskupów.
Łowicz był w ich rękach od XII wieku, a od XV stulecia przysługiwał im tytuł prymasów. W okresach bezkrólewia prymas pełnił funkcję interreksa, czyli zastępował monarchę. Ten kontekst porządkuje późniejsze oglądanie pamiątek i miejsc pochówku: opowiadają także o osobach pełniących ważne funkcje w państwie.
Samo wnętrze bazyliki można oglądać poza czasem liturgii. Muzeum, krypty i taras mają osobny tryb zwiedzania. Muzeum Diecezjalne mieści się w jednej wieży, a taras widokowy w drugiej. Zamiast traktować je jako kolejne adresy w mieście, pomyśl o różnych częściach jednego zespołu: podziemiach, ekspozycji i widoku z góry.
Muzeum w Łowiczu: pasiak ma swoją historię
Przy Starym Rynku 5/7 najwięcej miejsca na kulturę ludową daje wystawa „Etnografia Księstwa Łowickiego”, zajmująca drugie piętro. Są tu stroje, narzędzia, modele budynków i dekoracje izb. Dobrze zacząć od mapy pokazującej zasięg kultury Księżaków Łowickich. Przypomina ona, że oglądane przedmioty dotyczą także okolicznych wsi, nie tylko życia na miejskim rynku.
W salach poświęconych ubiorom można prześledzić zmianę od starszych, jednobarwnych strojów do wielobarwnych pasiaków. Obok gotowych ubrań są narzędzia i przykłady tkanin, więc temat nie kończy się na kolorach. Z rodziną proponujemy porównać dwa stroje: odszukać dodatki, haft i różnice w zestawieniu barw.
Inny dobry punkt zatrzymania to odtworzona izba świąteczna z przełomu XIX i XX wieku. Kredensy, półki z ceramiką i dekoracje pozwalają zobaczyć, jak przedmioty układały się we wnętrzu. Dalej są wycinanki, papierowe bukiety oraz pająki. Na wystawie występują między innymi kodry, gwiozdy i tasiemki; warto odnaleźć różne formy, zamiast zapamiętywać wszystkie nazwy.
Nie trzeba czekać na procesję czy festyn, żeby zobaczyć łowicki strój. Opis wystawy etnograficznej podpowiada, czego szukać w salach podczas zwykłej wizyty.
Barok pod tym samym adresem
W Muzeum w Łowiczu jest również kaplica św. Karola Boromeusza z wystawą „Sztuka Baroku w Polsce”. To zachowany oryginalny fragment dawnego seminarium misjonarskiego, zaprojektowanego przez Tylmana z Gameren. Wnętrze daje inny rodzaj spotkania ze sztuką niż sale etnograficzne.
Spójrz na sklepienie z freskami Michała Anioła Palloniego, powstałymi około 1695 roku. Sceny z życia Karola Boromeusza otacza malowana architektura. Dobrze zatrzymać wzrok właśnie na granicy między rzeczywistym wnętrzem a namalowaną przestrzenią. Potem obejrzyj wyposażenie: meble, szkło, ceramikę i rzeźbę.
Trzy pomysły na dzień w Łowiczu
- Pierwsza wizyta w dzień roboczy: umów zwiedzanie wybranych części zespołu katedralnego, a następnie przejdź do Muzeum w Łowiczu. W nim wybierz etnografię albo barok jako główny temat, zostawiając czas na spokojne obejrzenie placu.
- Niedziela z rodziną: zacznij od Muzeum w Łowiczu, strojów i odtworzonej izby. Potem obejrzyj katedrę, uwzględniając nabożeństwa. Niedzielnego wejścia do wież i krypt nie wpisujemy do planu bez indywidualnego potwierdzenia.
- Krótka wizyta poświęcona katedrze: wybierz jedną rezerwowaną część, na przykład taras albo krypty, zamiast pełnego pakietu. Zakończ spacerem po Starym Rynku; drugie muzeum zostaw na powrót.
Rezerwacje, godziny i zamknięcia jesienią 2026
Muzeum Diecezjalne podaje zwiedzanie od poniedziałku do piątku w godz. 10.00–15.30 oraz w soboty 10.00–14.00 po umówieniu przewodnika. Rezerwacje i dostępne terminy ustalisz pod numerem 46 837 66 45. Wejście do muzeum, krypt i na taras jest możliwe wyłącznie z przewodnikiem. Według cennika obowiązującego od 26 stycznia 2026 roku bilet normalny na cały pakiet kosztuje 35 zł, na sam taras 16 zł, a na muzeum lub krypty 25 zł.
Muzeum w Łowiczu działa od wtorku do niedzieli w godz. 10.00–16.00; ostatnie wejście jest pół godziny przed zamknięciem. Telefon: 46 837 39 28. Na stronie głównej znajduje się komunikat, że skansen przy muzeum pozostaje niedostępny do odwołania z powodu remontu. Dlatego plan obejmuje sale muzealne, nie skansen na dziedzińcu.
W komunikacie odczytanym 22 października 2026 roku podano także zamknięcie Muzeum w Łowiczu 31 października, 1 i 2 listopada oraz 11 listopada 2026 roku. W tych terminach wybierz spacer po mieście, a możliwość zwiedzania zespołu katedralnego uzgodnij niezależnie. Stały tygodniowy rozkład muzeum nie obejmuje tych wyjątków.